జెన్‌జీ జేబులో మన్మోహన్: 1991 ఆర్థిక సంస్కరణల నుంచి నేటి ఉద్యోగాల దాకా..

స్టార్టప్‌ల స్థాపన నుంచి బహుళజాతి కంపెనీల్లో కొలువుల వరకు.. మూడు దశాబ్దాలుగా భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ సాధించిన ప్రగతి వెనుక మాజీ ప్రధాని డాక్టర్ మన్మోహన్ సింగ్ ఆలోచనల ముద్ర స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. దేశం తీవ్ర ఆర్థిక సంక్షోభంలో ఉన్న 1991 కాలంలో ఆయన తీసుకున్న సాహసోపేత నిర్ణయాలే నేటి నవ భారతానికి పునాదులు వేశాయి.
విదేశీ మారక ద్రవ్య నిల్వలు అడుగంటి, రోజువారీ అవసరాలకు కూడా ఇబ్బంది పడుతున్న తరుణంలో నాటి ప్రధాని పీవీ నరసింహారావుతో కలిసి అప్పటి ఆర్థిక మంత్రి మన్మోహన్ సింగ్ దేశ ఆర్థిక ముఖచిత్రాన్ని మార్చేశారు. దిగుమతులు, పెట్టుబడులు, పరిశ్రమలపై ఉన్న ఆంక్షలను సడలించి.. సరళీకృత ఆర్థిక విధానాలకు శ్రీకారం చుట్టారు. తొలినాళ్లలో ఈ మార్పుల తీవ్రత సామాన్యులకు అర్థం కాకపోయినా, క్రమంగా దేశంలో విదేశీ కంపెనీలకు మార్కెట్ ద్వారాలు తెరుచుకున్నాయి. ప్రైవేటీకరణతో పెరిగిన పోటీ, కొత్త పరిశ్రమల రాక, ఐటీ రంగ విస్తరణకు ఈ విధానాలే ఇంధనంగా మారాయి.

వృద్ధి ఫలాలు.. యువత సవాళ్లు

ఆర్థిక వ్యవస్థ బలోపేతమైనా.. ప్రస్తుతం మార్కెట్‌లోకి వస్తున్న కోట్లాది మంది యువత (జెన్‌జీ) లేవనెత్తుతున్న ప్రధాన ప్రశ్న "నాకు మంచి ఉద్యోగం ఎప్పుడు?". ఐఎంఎఫ్ తాజా నివేదికలు సైతం ఇదే విషయాన్ని స్పష్టం చేస్తున్నాయి. వృద్ధి రేటు, ఉత్పాదకత, నైపుణ్యాల మధ్య అంతరం దేశానికి సవాలుగా మారుతోందని, కేవలం జీడీపీ పెరిగితే సరిపోదని విశ్లేషకులు అభిప్రాయపడుతున్నారు. యువతకు స్థిరమైన, మెరుగైన ఆదాయం అందించే ఉద్యోగాల కల్పనే ప్రస్తుత ప్రధాన అవసరం.

నేడు ఓ చిన్న పట్టణంలోని యువకుడు విదేశీ కంపెనీకి దరఖాస్తు చేయగలుగుతున్నాడన్నా, ఆన్‌లైన్ సేవలు, యాప్ ఆధారిత వ్యాపారాలు నడుపుతున్నాడన్నా.. అది మూడు దశాబ్దాల క్రితం మన్మోహన్ నాటిన ఆర్థిక విత్తనాల ఫలితమే. అయితే, నాడు దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థను ప్రపంచంతో అనుసంధానించడం సవాలు కాగా, నేడు ఆ వృద్ధి ఫలాలను క్షేత్రస్థాయికి, అట్టడుగు వర్గాలకు చేర్చడం ప్రభుత్వాల ముందున్న లక్ష్యం. యువతకు ఉపాధి, చిన్న వ్యాపారులకు అవకాశాలు, మహిళా సాధికారత కోసం ప్రైవేట్ రంగ పెట్టుబడులను పెంచే సంస్కరణలపై ప్రపంచ బ్యాంకు కూడా దృష్టి సారిస్తోంది.

నాడు మన్మోహన్ సింగ్ ముందు "భారత ఆర్థిక వ్యవస్థను ఎలా కాపాడాలి?" అన్న సవాలు ఉంటే.. నేటి జెన్‌జీ ముందు "ఈ ఆర్థిక వృద్ధిలో నా భవిష్యత్తు ఎక్కడ?" అన్న ప్రశ్న నిలిచి ఉంది. మన్మోహన్ సింగ్ జయంతి సందర్భంగా ఆయనను స్మరించుకోవడమంటే.. కేవలం ఒక మాజీ ప్రధానికి నివాళులర్పించడం కాదు, నేటి భారత ఆధునిక ఆర్థిక వ్యవస్థ ప్రయాణాన్ని, దాని మూలాలను అర్థం చేసుకోవడమే.